W 2007 roku, w Trypolisie na spotkaniu Organizacji Krajów Islamskich do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury (ISESCO Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization,) ustalono, że w 2013 roku miasto Ghazni nosić będzie tytuł „Kulturowej Stolicy Świata Islamskiego (region azjatycki)”.

Tytuł „Kulturowej Stolicy Świata Islamskiego” przyznawany jest osobno dla trzech obszarów geograficznych – regionu arabskiego, regionu afrykańskiego oraz regionu azjatyckiego. Sprawia to, że każdego roku tytuł ten noszą trzy miasta położone w różnych częściach świata islamskiego. Tytuł przyznawany jest w ramach działań prowadzonych przez Organizację Konferencji Islamskiej (OKI), tj. organizację państw muzułmańskich założoną celem zbliżenia 57 państw, których obywatele wyznają islam.

Stworzenie tytułu „Kulturowej Stolicy Świata Islamskiego” miało być jednym z działań podejmowanych w celu zwrócenia uwagi na bogactwo cywilizacyjne oraz dziedzictwo kulturowe krajów wchodzących w skład OKI. Ważnym elementem tej strategii było wsparcie działań poszczególnych krajów członkowskich mających na celu ochronę zabytków dziedzictwa kulturowego islamu (zarówno materialnego, jak i niematerialnego). Dodatkowo, powołanie „Kulturowej Stolicy Świata Islamskiego” służyć miało rozpowszechnianiu i promowaniu dziedzictwa kulturowego i naukowego państw islamskich i - poprzez to - stworzeniu warunków dla dialogu kulturowego w kręgu krajów muzułmańskich oraz dialogu międzycywilizacyjnego.

Tytuł „Kulturowej Stolicy Świata Islamskiego w ubiegłym roku nosiła stolica Tadżykistanu – Duszanbe. Obecnie tytuł ten przypadł w udziale Dżakarcie - stolicy Indonezji. Rok 2012 należał będzie do stolicy Bangladeszu – Dhaka, w roku 2013 tytuł ten nosić będzie Ghazni, a w roku 2014 Biszkek – stolica Kirgistanu.
Co sprawiło, że Ghazni – niewielkie miasto położone na wschodzie Afganistanu zostało wybrane do tak wzniosłego tytułu? Pomijając ewentualne względy polityczne odpowiedź na to pytanie kryje się we wspaniałej historii miasta.

Do dziś naukowcy nie stwierdzili, jakie były początki miasta. Wydaje się jednak, że miejscowość Gazaca, wymieniona przez greckiego geografa Klaudiusza Ptolemeusza w II w. n.e., może odnosić się właśnie do współczesnego Ghazni. Badania archeologiczne prowadzone w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku przez ekspedycję włoską wyraźnie dowodzą, że w tym czasie miasto stanowiło silny ośrodek buddyzmu. Na szycie stanowiska archeologicznego Tepe Sardar po dziś dzień widnieją pozostałości po okazałych budowlach – Wielkiej Stupie (prawdopodobnie największej tego typu budowli na terenie współczesnego Afganistanu) oraz otaczającym ją w przeszłości systemie kaplic i obiektów wotywnych. Tepe Sardar zostało opuszczone prawdopodobnie na przełomie VIII i IX w. n.e. Upadek tego wspaniałego klasztoru buddyjskiego, w którym według źródeł pisanych mieszkało tysiące mnichów, bezwątpienia związany był z pojawieniem się islamu.

W roku 962 zaczął się najwspanialszy okres w historii Ghazni. W tym roku jeden z tureckich najemników, Alptegin (Ałptedżin), wypowiedział posłuszeństwo swemu perskiemu suwerenowi i uczynił miasto stolicą niezależnego księstwa. Założoną przez niego dynastię nazwano Ghaznawidami. W okresie ich panowania stworzone imperium rozciągało się od terenu współczesnego Iranu aż do Indii. Ghazni – stolica tego państwa – była miastem dorównującym swoją wielkością i znaczeniem Kairowi, Damaszkowi czy Bagdadowi.

Władcy z dynastii Ghaznawidów dbali także o rozwój kulturalny miasta. Jednym z najwybitniejszych mecenasów kultury był sułtan Mahmud (998-1030), który uczynił z miasta centrum kultury i nauki rywalizujące z Bagdadem. Za jego czasów w Ghazni żyli i tworzyli m.in. muzułmański uczony i encyklopedysta – Al Biruni, zwany „Perskim Arystotelesem”, poeta Ferdousi – autor eposu Szahname („Księga Królów”), czy też suficki mistyk Sana’i, który w swoich wierszach poszukiwał sposobu poznania istoty Boga.

Imperium Ghaznawidów nie przetrwało jednak długo. W 1149 lub 1150 rywale, władający sąsiednim górskim królestwem Ghor, najechali Ghazni, doszczętnie je łupiąc, a następnie włączając w granice swych posiadłości. Nie na długo zresztą: w 1221 pod murami miasta stanęła 200-tysięczna armia Dżyngischana. Czego nie zdołali zniszczyć lub zrabować Ghorydzi, mongolscy wojownicy obrócili niemal w perzynę, niejako „przy okazji” dokonując rzezi mieszkańców. Po tym wydarzeniu Ghazni odbudowane zostało nieco dalej na południe, wokół wzniesionej w tym samym czasie cytadeli Bala Hissar. Na pustkowiu, w miejscu po zburzonym mieście, stoją dwie ocalałe wieże z cegły, uważane za symbol miasta, powszechnie, choć niesłusznie zwane minaretami. W rzeczywistości budowle te upamiętniają zwycięstwa sułtanów Massuda III i Bahram Szacha.

W 1747 Ghazni wraz z całą prowincją stało się częścią państwa afgańskiego. Wybór dokonany przez ISESCO jest gestem, który ma przypomnieć o momentach wielkości miasta.

Tekst na podstawie opracowań: Marka Lemiesza, Agnieszka Dolatowska, Marek Aloksa,
zdjęcia Agnieszka Dolatowska